Skutki uboczne Białko grochowe

Białko grochowe jest zwykle dobrze tolerowane i właśnie dlatego często wybierają je osoby, którym nie odpowiada serwatka. Jednak „dobrze tolerowane” nie oznacza „bez skutków ubocznych”. Redakcja przeanalizowała, jakie niepożądane reakcje rzeczywiście się zdarzają, czym są uwarunkowane i jak zmniejszyć ich prawdopodobieństwo.

Ogólny profil bezpieczeństwa

Białko grochowe to produkt spożywczy otrzymywany ze zwykłego grochu, który ludzkość je od tysiącleci. Dlatego poważne skutki uboczne o charakterze ogólnoustrojowym u zdrowych ludzi są dla niego niecharakterystyczne. Większość zdarzających się niepożądanych reakcji wiąże się z trawieniem, indywidualną wrażliwością lub jakością konkretnego produktu.

Warto rozróżniać trzy grupy ryzyka. Pierwsza to reakcje na samo białko grochu (alergia). Druga to reakcje na substancje towarzyszące, które pozostają po przetworzeniu (oligosacharydy, błonnik) lub dodaje je producent (słodziki, zagęszczacze). Trzecia to zanieczyszczenia, które mogą trafić do produktu z surowca, w tym metale ciężkie.

W badaniach klinicznych białka grochowego u sportowców, takich jak praca Babault i współautorów (2015), nie donoszono o poważnych zdarzeniach niepożądanych. Jednak badania te trwały kilka tygodni lub miesięcy i nie były przeznaczone do wykrywania rzadkich reakcji.

Poniżej omówimy każdą grupę ryzyka osobno i wyjaśnimy, kto powinien być szczególnie uważny.

Zaburzenia trawienne: wzdęcia, gazy, dyskomfort

Najczęstsza dolegliwość użytkowników białka grochowego to wzdęcie brzucha i wzmożone tworzenie gazów. Główna przyczyna to oligosacharydy roślin strączkowych (rafinoza, stachioza, werbaskoza), które należą do grupy galaktooligosacharydów. Człowiek nie ma enzymu do ich rozłożenia, więc trafiają do jelita grubego, gdzie fermentują je bakterie z wytworzeniem gazów.

Węglowodany te należą do grupy FODMAP — fermentowalnych krótkołańcuchowych węglowodanów, które słabo się wchłaniają. Jak pokazali Gibson i Shepherd (2010), u osób z czynnościowymi zaburzeniami trawienia, w tym zespołem jelita drażliwego, to właśnie FODMAP często prowokują objawy. Dlatego takim osobom rośliny strączkowe i produkty z nich mogą sprawiać większą trudność.

Podczas produkcji izolatu większość oligosacharydów jest wypłukiwana wraz z innymi rozpuszczalnymi węglowodanami, więc izolaty są zwykle tolerowane lepiej niż koncentraty czy mąka. Jednak resztkowa ilość, a także indywidualna wrażliwość mogą dawać objawy, zwłaszcza przy dużych porcjach.

Kolejne źródło dyskomfortu to składniki dodane przez producenta. Alkohole cukrowe (erytrytol, ksylitol, maltitol), inulina i inne włókna prebiotyczne, zagęszczacze mogą same w sobie wywoływać wzdęcia i rozluźnienie stolca. Czasem problem tkwi nie w grochu, lecz właśnie w tych dodatkach.

Zwykle objawy trawienne są łagodne i mijają samoistnie. Jeśli zaś pojawia się silny ból, krew w stolcu, długotrwała biegunka czy utrata wagi, nie jest to typowy skutek uboczny białka, lecz powód, by zgłosić się do lekarza.

Alergia i reakcje krzyżowe

Groch nie znajduje się w wykazie 14 głównych alergenów pokarmowych, których oznakowanie jest obowiązkowe w UE, w odróżnieniu od orzeszków ziemnych, soi i łubinu. Jednak alergia na groch istnieje. Groch należy do rodziny roślin strączkowych i u osób z alergią na orzeszki ziemne, soczewicę czy ciecierzycę możliwe są reakcje krzyżowe ze względu na podobieństwo białek, w tym globulin wicyliny.

Wraz z rozpowszechnieniem białka grochowego w przemyśle spożywczym — w zamiennikach mięsa, mleku roślinnym, batonach — alergolodzy coraz częściej zwracają uwagę na ten alergen. Osoba ze znaną alergią na rośliny strączkowe powinna omówić z alergologiem możliwość spożywania białka grochowego zanim je wypróbuje.

Objawy alergii są takie same jak przy innych alergiach pokarmowych: świąd w jamie ustnej, pokrzywka, obrzęk, ból brzucha, nudności, a w ciężkich przypadkach — utrudnione oddychanie i anafilaksja. Wytyczne EAACI (Muraro et al., 2014) podkreślają, że podejrzenie alergii pokarmowej wymaga badania u alergologa, a nie samodzielnych eksperymentów.

Zanieczyszczenia, sód i puryny

Metale ciężkie.Rośliny mogą gromadzić z gleby ołów, kadm i arsen. Dlatego białka roślinne, w tym grochowe, okresowo trafiają do wiadomości z powodu wykrytych śladów metali. Poziom zanieczyszczenia silnie zależy od regionu uprawy i kontroli jakości. Dla osoby spożywającej białko codziennie przez lata wybór producenta z przejrzystymi analizami laboratoryjnymi to ważny element bezpieczeństwa.

Sód.Podczas produkcji izolatu białko neutralizuje się zasadą i część produktów zawiera zauważalną ilość sodu. Dla większości ludzi nie jest to problem, ale osoby ograniczające sól z powodu podwyższonego ciśnienia czy chorób nerek lub serca powinny sprawdzać zawartość sodu na etykiecie.

Puryny.Rośliny strączkowe zawierają puryny — związki, z których w organizmie powstaje kwas moczowy. Dla osób z dną moczanową kontrola kwasu moczowego jest ważna, a wytyczne Amerykańskiego Kolegium Reumatologicznego (FitzGerald et al., 2020) traktują działania dietetyczne jako uzupełnienie leczenia farmakologicznego. Danych o wpływie właśnie izolatu białka grochowego na poziom kwasu moczowego jest niewiele, dlatego pacjenci z dną moczanową powinni uzgadniać jego spożywanie z reumatologiem.

Obciążenie nerek.U zdrowych ludzi białko grochowe, jak każde inne, nie szkodzi nerkom. Jednak przy przewlekłej chorobie nerek ogólne spożycie białka jest ograniczane zgodnie z wytycznymi KDOQI (2020), a dodawanie suplementów białkowych jest możliwe wyłącznie na decyzję nefrologa.

Jak obniżyć ryzyko skutków ubocznych

Większości nieprzyjemności można uniknąć, przestrzegając kilku prostych zasad.

• Zaczynaj od połowy porcji przez pierwsze kilka dni, stopniowo zwiększając do potrzebnej.
• Wybieraj izolat zamiast koncentratu, jeśli masz skłonność do wzdęć.
• Unikaj produktów z alkoholami cukrowymi i inuliną, jeśli reaguje na nie twoje jelito.
• Nie mieszaj dużych porcji białka z innymi produktami bogatymi w błonnik w jednym posiłku.
• Kupuj produkty z niezależnym testowaniem laboratoryjnym na metale ciężkie i mikrobiologię.
• W przypadku alergii na rośliny strączkowe poradź się alergologa przed pierwszym przyjęciem.

Warto prowadzić krótki dzienniczek: kiedy i ile białka spożywałeś, z czym mieszałeś i jakie były odczucia. Pomoże to ustalić, czy objawy są związane właśnie z białkiem grochowym, czy z innymi składnikami diety.

Jeśli nawet niewielkie porcje izolatu stale powodują dyskomfort, można wypróbować inne białka roślinne (ryżowe, mieszanki) lub zwierzęce, jeśli ci odpowiadają.

Wnioski redakcji

Białko grochowe ma korzystny profil bezpieczeństwa, a najczęstsze skutki uboczne — wzdęcia i gazy — są zwykle łagodne i związane z oligosacharydami, dodatkami w składzie czy zbyt dużymi porcjami.

Rzadkim, ale najpoważniejszym ryzykiem jest alergia, zwłaszcza u osób z alergią na inne rośliny strączkowe. Warto również pamiętać o jakości surowca i zawartości sodu.

Stopniowy start, wybór izolatu o krótkim składzie i sprawdzony producent istotnie obniżają prawdopodobieństwo problemów.

Polecamy również przeczytać nasze materiały „Komu nie wolno przyjmować białka grochowego”, „Białko grochowe: formy wydania i które wybrać” oraz „Komu nie wolno przyjmować białka jajecznego”.

Bibliografia

1. Gibson PR, Shepherd SJ. Evidence-based dietary management of functional gastrointestinal symptoms: the FODMAP approach. J Gastroenterol Hepatol. 2010;25(2):252–258.
2. Muraro A, Werfel T, Hoffmann-Sommergruber K, et al. EAACI food allergy and anaphylaxis guidelines: diagnosis and management of food allergy. Allergy. 2014;69(8):1008–1025.
3. FitzGerald JD, Dalbeth N, Mikuls T, et al. 2020 American College of Rheumatology guideline for the management of gout. Arthritis Care Res (Hoboken). 2020;72(6):744–760.
4. Ikizler TA, Burrowes JD, Byham-Gray LD, et al. KDOQI clinical practice guideline for nutrition in CKD: 2020 update. Am J Kidney Dis. 2020;76(3 Suppl 1):S1–S107.
5. Babault N, Païzis C, Deley G, et al. Pea proteins oral supplementation promotes muscle thickness gains during resistance training: a double-blind, randomized, placebo-controlled clinical trial vs. whey protein. J Int Soc Sports Nutr. 2015;12(1):3.
6. Regulation (EU) No 1169/2011 of the European Parliament and of the Council on the provision of food information to consumers. Official Journal of the European Union. 2011;L304:18–63.